Cumhuriyet'in 100 Yılını Geride Bırakırken Estetik/Sanat Felsefesi Birikimimizi Tartışmak: Sorunlar, Başarılar ve Yeni Ufuklar

Türk düşüncesinde estetiğin/sanat felsefesinin tarihi Cumhuriyet tarihinden önce başlamaktadır. Geç Osmanlı’da filizlenen estetik tartışmaları gittikçe genişleyerek disiplinleşme adımları atmış, Cumhuriyet’in kurumsallaşma hamlelerinde disiplin olma hüviyetini de kazanmıştır. Yüz yılı aşan bir tarihi bulan estetik/sanat felsefesi birikimimizin gereğince irdelenebilmesi için öncelikle bu tarihin yakından incelenmesi, kronolojik bir dökümden ziyade dönemlere ayrılarak gelişiminin ve eğilimlerinin farkına varılması gerekmektedir. Bu bağlamda estetik/sanat felsefesi tarihimize bütünsel bir perspektifle yaklaşmaya çalıştığımız makalemizde üç dönem önermekteyiz: Geç Osmanlı’dan Cumhuriyet’e kadarki döneme direnç, Cumhuriyet’ten 1980’e kadarki döneme kuruluş ve 1980’den günümüze uzanan döneme ise arayış adını koymayı uygun bulduk. Dönemlerle tasnif edildiğinde estetik/sanat felsefesi birikimimizin zenginliği açığa çıkarak sistemleşmekte, söz konusu birikimin tarihsel sürekliliği açıklık kazanmaktadır. Önerdiğimiz her bir dönemselleştirme içinde kendine özgü sorunları ve başarılarıyla bir bütün oluşturmakla birlikte, bu sorunlar ve başarılar diğer dönemlerin de zeminini, birikimini ve yönelimini şekillendirmiştir. Bu açıdan bakıldığında estetik tarihimiz sorunların, başarıların ve eğilimlerinin katmanlarıyla çok boyutlu bir görünüm arz etmektedir. Estetik tarihimizdeki başarılar güven verse de günümüz estetiğinin/sanat felsefesinin acil sorunlarına cevap üretmekte yalnızca bir dayanak vazifesi görebilirler ve yetinmek duygularından ziyade çalışmaya, üretmeye yönlendirmeye yarayacaklardır. Bu olanağın değerlendirilmesi için estetik birikimimizle hesaplaşmak zaruridir. Estetik/sanat felsefesi birikimimize sahip çıkmazsak, kendimize özgü estetiğimizi de kaybetme tehlikesiyle yüz yüze geliriz. Türkiye Yüzyılı’nda sanatın karşı karşıya kaldığı küresel sorunlar adına dünyaya söyleyebilecek söz üretmeyi hedefliyorsak, ilk işimiz estetik tarihimizin başarılarına, kaygılarına ve arayışlarına kulak vermek olmalıdır.